Көн язмасы: ЕИХО Русияне милли халыклар хокукларын үтәмәүдә гаепләгән резолюция кабул итте
Татар-башкорт активистлары бу хакта ни уйлый?
Татарстан Мөстәкыйльлек Комитеты җитәкчесе Аида Габдрахманова бу документ татар-башкортлар өчен әһәмиятле дип саный.
"Практик яктан караганда, бу резолюция Русия юридик яктан мәҗбүри көчкә ия түгел, чөнки ЕИХО Парламент ассамблеясы документлары киңәш рәвешендәге характерга ия. Әмма аның стратегик әһәмиятен бәяләп бетерү мөмкин түгел.
Иң мөһиме — беренче тапкыр Русия Федерациясендәге төп халыклар һәм милли азчылыклар проблемнары ЕИХО дәрәҗәсендә аерым каралды. Халыкара җәмәгатьчелек рәсми рәвештә аларның хокукларының системлы рәвештә бозылуына, репрессияләргә, мәҗбүри мобилизациягә һәм Русиянең үз халыкларына карата колониаль сәясәт алып баруына игътибар юнәлтте.
Резолюция Русияне кануннарын үзгәртергә мәҗбүр итмәсә дә, ул ЕИХОда катнашучы дәүләтләрнең рәсми сәяси позициясенең бер өлешенә әверелә. Алга таба аңа парламентлар, хөкүмәтләр, халыкара оешмалар, хокук яклау структуралары һәм БМОның махсус механизмнары безнең халыкларның хокукларына кагылышлы мәсьәләләрне караганда таяна алачак.
Бу киләчәктә колониаль изүдән азат булу хокукын, үз милли асылын, телен, мәдәниятен һәм хәтта үз халкының яшәвен саклап калу өчен, халыкара дәрәҗәдә тану юнәлешендә нигез сала.
Әлеге резолюциянең татарлар һәм башкортлар өчен әһәмияте аеруча зур. Русия кануннарына күрә махсус яклау саны 50 меңнән ким булган аз санлы асаба халыкларга гына бирелә. Ә татарлар, башкортлар кебек күпсанлы асаба халыклар, системлы ассимиляциягә, милли хокукларның чикләнүенә һәм Русиянең Украинага каршы сугышында чагыштырмача зур югалтулар кичерүләренә карамастан, мондый яклаудан мәхрүм кала
ЕИХО Парламент ассамблеясының бу резолюциясе беренче тапкыр халыкара игътибарны һәм яклауны, аларның санына карамастан, Русиянең барлык асаба халыкларына юнәлтә. Бу — мөһим сәяси прецедент. Ул куркыныч астында аз санлы халыклар гына түгел, ә Русиянең иң зур асаба халыклары да булуын халыкара дәрәҗәдә таный", ди Габдрахманова.
Документта нәрсә әйтелә?
1. Сугышта азчылыклар чагыштыргысыз күп һәлак була
Европада иминлек һәм хезмәттәшлек оешмасы (ОБСЕ) Парламент Ассамблеясе рәсми документта шуны таный: мобилизация милли азчылыкларга һәм асаба халыкларга аеруча каты бәрде, алар арасында корбаннар өлеше башкаларныкыннан күпкә югары.
"...мобилизациянең – Русия Федерациясенең Украинага каршы басып алу сугышына ачыктан-ачык әзерлек адымының – җирле халыкларга һәм милли азчылыкларга аеруча каты сугуына тирән борчылу белдереп; бу бигрәк тә Русиянең иң ярлы төбәкләрендә яшәүчеләргә кагылды һәм алар арасында корбаннар өлешенең чагыштыргысыз югары булуына китерде", диелә документта.
2. Русиянең колониаль табигате турында сөйләү – җинаять
Ассамблея фикеренчә, Русия үз дәүләтенең колониаль асылын танудан юри кача, ә бу теманы күтәргән кешеләрне сепаратизмда гаепләп җәзага тарта. Халыкара оешма дәрәҗәсендә "колониаль" сүзенең Русиягә карата кулланылуы – үзе үк мөһим адым.
"...Русия Федерациясе кануннарының дәүләтнең колониаль табигатен танудан юри качуына, бу мәсьәләне теләсә нинди рәвештә күтәрүне сепаратизм дип бәяләвенә һәм җинаять эзәрлекләвенә үкенеч белдерә", диелә документта.
3. Кайбер халыкларның яшәешенә куркыныч яный
Берләшкән Милләтләр Оешмасы хисапларына таянып, ассамблея милли азчылыкларның хокуклары гына чикләнми, ә кайбер халыкларның бөтенләй юкка чыгу куркынычы алдында торуын билгели.
"...Русия Федерациясендә милли азчылыкларның төп хокуклары, шул исәптән сүз иреге, үзбилгеләнү хокукы һәм мәдәни хокуклар, нык чикләнгән; алар расизмга, системлы кимсетүгә һәм ксенофобиягә дучар була; иң яклаусыз төркемнәр арасында кала, ә кайберләренең яшәеше үк куркыныч астында".
4. Милли оешмаларны "экстремист" дип тамгалау – халыкара хокукны бозу
Ассамблея Русия Юстиция министрлыгының милли оешмаларны экстремистик дип игълан итүен билгели һәм мондый күпләп җинаятьчел дип тамгалауны турыдан-туры хөкем итә.
"...Русия Федерациясе Юстиция министрлыгының җирле халыклар һәм милли азчылыклар хокукларын яклаучы оешмаларны "экстремистик оешмалар" исемлегенә кертүенә борчылу".
"...милли азчылык оешмаларын күпләп җинаятьчел дип тамгалауны хөкем итә – бу халыкара хокукны бозу булып тора һәм милли азчылыкларга караган затларга каршы яңа репрессияләргә юл ача".
5. Азчылык җирләрендә табигатьне таркату
Ассамблея дәүләт контролендәге ширкәтләрнең азчылыклар яши торган җирләрдә табигатьне зарарлауга аерым туктала – "Норильск никель" һәлакәтен мисал итеп китерә һәм моны туктатырга чакыра.
"...2020 елда "Норильск никель" ширкәте Таймырда китереп чыгарган экологик һәлакәт долган һәм нганасан халыклары җирләрен пычратты"
Русиядә еш кына милли протест экологик протест белән бергә бәйләнә. Бу хакимиятләрнең милли азчылыклар яши торган җирләрдә сәнәгать һәм казу эшләрен оештыруга бәйле.
ЕИХО (ОБСЕ) үз комиссарына йөкләмә бирә
Резолюция Русиягә генә түгел, Европада иминлек һәм хезмәттәшлек оешмасының үз структурасына да мөрәҗәгать итә: Милли азчылыклар мәсьәләләре югары комиссары Русиядәге хәлне күзәтү өчен өстәмә чаралар күрергә тиеш. Конкрет халыклар да атала.
"...Милли азчылыклар эшләре буенча югары комиссарын Русия Федерациясе этник азчылыклары һәм җирле халыклары хокукларының үтәлешенә ярдәм итү өчен өстәмә чаралар күрергә чакыра – бигрәк тә Русиядә яшәүче чечен, ингуш, черкес һәм башка халыклар хокуклары ачыктан-ачык бозыла", диелә резолюциядә.
Русия Федерациясен исә резолюция этник азчылыклар һәм җирле халыклар вәкилләрен эзәрлекләүгә чик куярга һәм аларның хокукларын халыкара стандартларга туры китереп яклауны гарантияләргә чакыра.
Моннан тыш документта барлык милли активистларны һәм хокук яклаучыларны, шул исәптән Русиянең җирле халыкларын яклаучыларны, кичекмәстән һәм бернинди шартсыз азат итүгә таләп тә бар.
Азатлык Радиосының татар хезмәте сайтындагы мәкаләгә сылтама: https://smarturl.click/Qk3zq
Татарстан Мөстәкыйльлек Комитетының мәгълүмат бүлеге
Комментарий руководительницы Комитета Независимости Татарстана Аиды Абдрахмановой для татарской службы Радио Свобода — Радио Азатлык относительно резолюции Парламентской ассамблеи ОБСЕ «О положении национальных меньшинств и коренных народов в Российской Федерации», принятой 8 июля 2026 года в рамках Гаагской декларации.
Парламентская ассамблея Организации по безопасности и сотрудничеству в Европе (ОБСЕ, англ. OSCE) приняла важную резолюцию. Документ под названием «Положение национальных меньшинств и коренных народов в Российской Федерации» был предложен литовским политиком, депутатом парламента Литвы Русланасом Барановасом.
В документе российские власти напрямую обвиняются в насильственной русификации, дискриминации народов и нарушении их прав человека, ущемлении культурных, языковых, религиозных и экономических свобод, а также в преследовании национальных активистов и правозащитников.
Авторитетная европейская организация обвиняет Россию в русификации коренных народов и ограничении прав национальностей. Эксперты, с которыми побеседовала «Азатлык», по-разному оценивают этот документ. Одни считают, что он, несомненно, принесёт пользу, другие называют его пустой декларацией.
Что думают об этом татарские и башкирские активисты?
Руководительница Комитета Независимости Татарстана Аида Абдрахманова считает, что этот документ имеет большое значение для татар и башкир.
«С практической точки зрения эта резолюция не имеет обязательной юридической силы для России, поскольку документы Парламентской ассамблеи ОБСЕ носят рекомендательный характер. Однако её стратегическое значение трудно переоценить.
Самое важное заключается в том, что впервые проблемы коренных народов и национальных меньшинств Российской Федерации были рассмотрены отдельно на уровне ОБСЕ. Международное сообщество официально обратило внимание на систематические нарушения их прав, репрессии, принудительную мобилизацию и колониальную политику России в отношении собственных народов.
Хотя резолюция не заставит Россию изменить своё законодательство, она становится частью официальной политической позиции государств — участников ОБСЕ. В дальнейшем на неё смогут опираться парламенты, правительства, международные организации, правозащитные структуры и специальные механизмы ООН при рассмотрении вопросов, касающихся прав наших народов.
Это создаёт основу для международного признания права на освобождение от колониального угнетения, сохранение своей национальной идентичности, языка, культуры и даже самого существования своего народа.
Значение этой резолюции особенно велико для татар и башкир. Согласно российскому законодательству, специальная защита предоставляется только малочисленным коренным народам численностью менее 50 тысяч человек. Между тем такие многочисленные коренные народы, как татары и башкиры, несмотря на систематическую ассимиляцию, ограничение национальных прав и сравнительно большие потери в войне России против Украины, лишены такой защиты.
Резолюция Парламентской ассамблеи ОБСЕ впервые распространяет международное внимание и защиту на все коренные народы России независимо от их численности. Это важный политический прецедент. Она признаёт на международном уровне, что под угрозой находятся не только малочисленные народы, но и крупнейшие коренные народы России», — сказала Габдрахманова.
Ссылка на статью на сайте татарской службы Радио Свободы - Радио Азатлык:
Инфоотдел Комитета Независимости Татарстана
Comment by Aida Abdrakhmanova, Chair of the Tatarstan Independence Committee, for Radio Free Europe/Radio Liberty's Tatar Service — Radio Azatliq, regarding the OSCE Parliamentary Assembly Resolution "The Situation of National Minorities and Indigenous Peoples in the Russian Federation," adopted on 8 July 2026 as part of the Hague Declaration.
The Parliamentary Assembly of the Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE) has adopted a significant resolution. The document, titled "The Situation of National Minorities and Indigenous Peoples in the Russian Federation," was introduced by Lithuanian politician and Member of Parliament Ruslanas Baranovas.
The resolution directly accuses the Russian authorities of forced Russification, discrimination against peoples, violations of human rights, restrictions on cultural, linguistic, religious, and economic freedoms, and the persecution of national activists and human rights defenders.
The respected European organization accuses Russia of pursuing the Russification of indigenous peoples and restricting the rights of ethnic communities. Experts interviewed by Azatlyk hold differing views on the document. Some believe it will undoubtedly have a positive impact, while others dismiss it as an empty declaration.
What do Tatar and Bashkir activists think about it?
Aida Abdrakhmanova, Chair of the Tatarstan Independence Committee, believes the document is of great importance for Tatars and Bashkirs.
"From a practical standpoint, this resolution is not legally binding on Russia, as the documents of the OSCE Parliamentary Assembly are recommendatory in nature. However, its strategic significance cannot be overstated.
Most importantly, this is the first time that the issues facing the indigenous peoples and national minorities of the Russian Federation have been addressed separately at the OSCE level. The international community has officially drawn attention to the systematic violations of their rights, political repression, forced mobilization, and Russia's colonial policy toward its own peoples.
Although the resolution will not compel Russia to amend its legislation, it becomes part of the official political position of the OSCE participating States. In the future, parliaments, governments, international organizations, human rights institutions, and the UN's special mechanisms will be able to rely on it when addressing issues concerning the rights of our peoples.
This lays the groundwork for international recognition of the right to be free from colonial oppression and to preserve national identity, language, culture, and even the very existence of one's people.
The significance of this resolution is particularly great for Tatars and Bashkirs. Under Russian law, special protection is granted only to indigenous peoples with populations of fewer than 50,000. Meanwhile, larger indigenous peoples such as the Tatars and Bashkirs, despite facing systematic assimilation, restrictions on their national rights, and comparatively heavy losses in Russia's war against Ukraine, are denied such protection.
For the first time, the OSCE Parliamentary Assembly's resolution extends international attention and protection to all indigenous peoples of Russia, regardless of their population size. This is an important political precedent. It recognizes internationally that not only small indigenous groups but also Russia's largest indigenous peoples are under threat," Abdrakhmanova said.
Link to the article on the website of Radio Azatliq, the Tatar Service of Radio Free Europe/Radio Liberty: https://smarturl.click/Qk3zq
Information Department of theTatarstan IndependenceCommittee
Комментарии
Отправить комментарий